Viêm phổi ở trẻ em là một trong những bệnh lý hô hấp nguy hiểm, có xu hướng gia tăng rõ rệt vào mùa lạnh, đặc biệt tại các quốc gia có khí hậu nhiệt đới ẩm như Việt Nam. Thời tiết lạnh, ẩm, thay đổi thất thường tạo điều kiện thuận lợi cho virus và vi khuẩn phát triển, dễ tấn công đường hô hấp còn non yếu của trẻ nhỏ.

  Không ít phụ huynh vẫn nhầm lẫn viêm phổi với cảm lạnh hay viêm đường hô hấp trên thông thường, dẫn đến tâm lý chủ quan, phát hiện muộn và điều trị không kịp thời. Trên thực tế, viêm phổi ở trẻ em nếu không được chẩn đoán và xử trí sớm có thể gây biến chứng nặng, thậm chí đe dọa tính mạng. Vì vậy, trang bị kiến thức để nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo là điều vô cùng cần thiết, đặc biệt trong mùa lạnh.

1/Viêm phổi ở trẻ em là gì?

  Viêm phổi ở trẻ em là tình trạng viêm nhiễm xảy ra tại nhu mô phổi, bao gồm các phế nang và tổ chức kẽ xung quanh. Khi bị viêm, phế nang có thể chứa đầy dịch hoặc mủ, làm cản trở quá trình trao đổi oxy, khiến trẻ khó thở, thở nhanh và mệt mỏi.

2/Nguyên nhân gây viêm phổi ở trẻ em rất đa dạng, trong đó phổ biến nhất là:

 • Virus: RSV, virus cúm, adenovirus…

 • Vi khuẩn: phế cầu, Haemophilus influenzae…

 • Hiếm gặp hơn là nấm hoặc ký sinh trùng.

So với cảm lạnh hay viêm phế quản, viêm phổi thường tiến triển nhanh hơn, triệu chứng nặng hơn và cần được theo dõi y tế chặt chẽ

3/Vì sao trẻ em dễ bị viêm phổi vào mùa lạnh?

Mùa lạnh là thời điểm viêm phổi ở trẻ em gia tăng do nhiều yếu tố kết hợp:

 • Hệ miễn dịch của trẻ, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi, chưa hoàn thiện, khả năng chống lại tác nhân gây bệnh còn hạn chế.

 • Thời tiết lạnh làm niêm mạc đường hô hấp dễ bị tổn thương, tạo điều kiện cho vi khuẩn và virus xâm nhập sâu vào phổi.

 • Các bệnh lý hô hấp thường gặp mùa lạnh như cúm, viêm mũi họng, viêm phế quản nếu không điều trị triệt để có thể tiến triển thành viêm phổi.

 • Thói quen sinh hoạt chưa hợp lý: giữ ấm không đúng cách, phòng kín kém thông thoáng, tiếp xúc với người bệnh.

4/Các yếu tố nguy cơ khiến trẻ dễ mắc viêm phổi

  Viêm phổi ở trẻ em thường gặp hơn ở những trẻ có sức đề kháng kém hoặc sống trong môi trường bất lợi cho hệ hô hấp, bao gồm:

• Trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt là trẻ dưới 2 tuổi.

 • Trẻ sinh non, nhẹ cân, suy dinh dưỡng.

 • Trẻ có bệnh lý nền: tim bẩm sinh, hen phế quản, bệnh phổi mạn tính, suy giảm miễn dịch.

 • Trẻ sống trong môi trường ô nhiễm, thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc lá, khói bụi, không gian kín, thiếu thông thoáng.

5/5 dấu hiệu cảnh báo viêm phổi ở trẻ em cần đưa con đi khám ngay

Viêm phổi ở trẻ em có thể diễn tiến nhanh, đặc biệt trong mùa lạnh. Phụ huynh cần đưa trẻ đi khám ngay khi xuất hiện các dấu hiệu sau:

 5.1. Ho nhiều, ho liên tục hoặc ho kèm đờm đặc

Ho kéo dài, không thuyên giảm, đặc biệt khi đờm vàng xanh, gợi ý tình trạng viêm nhiễm phổi.

 5.2. Sốt cao hoặc sốt không hạ

Trẻ sốt trên 38,5°C, sốt dai dẳng hoặc tái sốt nhiều lần dù đã dùng thuốc hạ sốt.

5.3. Thở nhanh, thở gấp, rút lõm lồng ngực

Nhịp thở tăng, trẻ thở mệt, co kéo cơ ngực, cánh mũi phập phồng – dấu hiệu thiếu oxy rõ rệt.

Thở nhanh theo tuổi:  <2 tháng: ≥60 lần/phút,  2–12 tháng: ≥50 lần/phút,  1–5 tuổi: ≥40 lần/phút

5.4. Trẻ mệt lả, bú kém hoặc bỏ ăn

Trẻ uể oải, quấy khóc, giảm ăn uống do cơ thể suy nhược và thiếu oxy.

5.5. Da tái, môi hoặc đầu ngón tay tím

Đây là dấu hiệu thiếu oxy nghiêm trọng, cảnh báo viêm phổi đã tiến triển nặng và cần cấp cứu y tế.

6/Chẩn đoán viêm phổi ở trẻ em tại cơ sở y tế

Chẩn đoán viêm phổi ở trẻ em dựa trên:

 • Thăm khám lâm sàng: đánh giá nhịp thở, nghe phổi phát hiện ran ẩm, ran nổ.

 • Cận lâm sàng:

 • Chụp X-quang phổi để xác định mức độ tổn thương.

 • Xét nghiệm máu, xét nghiệm vi sinh nhằm xác định tác nhân gây bệnh và lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp.

7/Điều trị viêm phổi ở trẻ em theo từng mức độ

Viêm phổi ở trẻ em mức độ nhẹ

 • Trẻ tỉnh táo, thở nhanh nhẹ, chưa có suy hô hấp.

 • Có thể điều trị ngoại trú theo chỉ định bác sĩ:

 • Thuốc hạ sốt khi sốt >38,5°C.

 • Thuốc long đờm, giãn phế quản (nếu cần).

 • Kháng sinh đường uống khi nghi ngờ nguyên nhân vi khuẩn.

 • Theo dõi sát nhịp thở, thân nhiệt và ăn uống của trẻ.

Viêm phổi ở trẻ em mức độ trung bình

 • Trẻ sốt cao, ho nhiều, thở nhanh rõ, mệt mỏi, ăn uống kém.

 • Thường cần nhập viện điều trị:

 • Kháng sinh đường tiêm hoặc truyền tĩnh mạch.

 • Thở oxy khi có dấu hiệu thiếu oxy.

 • Truyền dịch khi trẻ mất nước hoặc rối loạn điện giải.

 • Theo dõi chặt chẽ đáp ứng điều trị.

Viêm phổi ở trẻ em mức độ nặng

 • Trẻ suy hô hấp, thở rất nhanh, rút lõm lồng ngực nhiều, tím tái, lơ mơ.

 • Điều trị tại bệnh viện, có thể tại khoa hồi sức tích cực

 • Hỗ trợ hô hấp chuyên sâu: oxy lưu lượng cao, CPAP hoặc thở máy.

 • Kháng sinh phổ rộng hoặc phối hợp nhiều loại, điều chỉnh theo kết quả vi sinh.

 • Theo dõi và xử trí biến chứng: tràn dịch màng phổi, nhiễm trùng huyết, suy đa cơ quan.

Những biến chứng nguy hiểm nếu viêm phổi ở trẻ em không điều trị kịp thời

 • Suy hô hấp cấp, thiếu oxy nghiêm trọng.

 • Tràn dịch hoặc mủ màng phổi, kéo dài thời gian điều trị.

 • Áp xe phổi, nhiễm trùng nặng, đáp ứng điều trị chậm.

 • Nhiễm trùng huyết, sốc nhiễm trùng, đe dọa tính mạng.

 • Ảnh hưởng lâu dài đến chức năng hô hấp và sự phát triển thể chất của trẻ.

Lưu ý: Việc phân loại mức độ viêm phổi cần dựa trên thăm khám trực tiếp và tiêu chuẩn chuyên môn của bác sĩ

Kháng sinh chỉ được sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ, sau khi thăm khám và đánh giá nguyên nhân

8/Cách chăm sóc và phòng ngừa viêm phổi ở trẻ em mùa lạnh

 • Tuân thủ đúng phác đồ điều trị, không tự ý ngưng hay đổi thuốc.

 • Giữ ấm đúng cách, đặc biệt vùng cổ, ngực, bàn chân; tránh ủ quá kín.

 • Đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ, uống đủ nước, tăng sức đề kháng.

 • Vệ sinh mũi họng đúng cách, tránh lạm dụng hút mũi gây tổn thương niêm mạc

 • Theo dõi sát các dấu hiệu bất thường để đưa trẻ đi khám kịp thời.

 • Tiêm phòng đầy đủ các vắc xin cần thiết như cúm, phế cầu.

• Giữ môi trường sống sạch sẽ, thông thoáng, tránh khói thuốc lá và hạn chế tiếp xúc với người bệnh.

9/ Kết luận

  Viêm phổi ở trẻ em mùa lạnh là bệnh lý nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo, tuân thủ hướng dẫn điều trị và chủ động phòng ngừa chính là chìa khóa giúp bảo vệ sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ. Khi trẻ có bất kỳ biểu hiện bất thường về hô hấp, phụ huynh không nên chủ quan mà cần đưa trẻ đi khám kịp thời.

Khoa Nhi – bệnh viện 71 Trung ương là địa chỉ tiếp nhận và thăm khám các bệnh lý mà trẻ sơ sinh cũng như trẻ nhỏ dễ mắc phải… Với trang thiết bị hiện đại, không gian thoáng đãng giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ lây lan bệnh. Cùng với đó là sự tận tâm từ các bác sỹ giàu kinh nghiệm giúp việc thăm khám không còn là nỗi băn khoăn và trăn trở của các bậc cha mẹ.